Không thể nói về bóng đá Ý mà không nhắc tới “ultras” — các nhóm CĐV có tổ chức, được biết đến với sự đam mê cuồng nhiệt và các màn trình diễn hoành tráng tại khán đài. Đây là nét văn hóa đặc trưng của Calcio, ảnh hưởng tới văn hóa CĐV toàn thế giới.
“Ultras” là gì?
Ultras là các nhóm CĐV có tổ chức, thường chiếm một khu vực nhất định của khán đài — thường là “curva” (đường cong phía sau khung thành). Họ không chỉ đến sân để xem trận đấu — họ đến để “thực hiện” sự ủng hộ của mình.
Các đặc điểm chung của ultras:
- Tổ chức có cấu trúc, có lãnh đạo (gọi là “capo”)
- Các bài hát ủng hộ riêng biệt, được sáng tác và luyện tập
- Banner, cờ, pháo sáng được chuẩn bị công phu
- Di chuyển đến sân khách cùng nhau, với đội hình đông đảo
- Quy tắc “90 phút phải hát” — không ngừng cổ vũ trong suốt trận đấu
Nguồn gốc của phong trào ultras
Phong trào ultras ra đời ở Ý vào cuối thập niên 1960, bắt đầu ở các CLB như Torino, Sampdoria, Milan. Cảm hứng một phần đến từ phong trào sinh viên và chính trị thời đó — “ultra” trong tiếng Ý có nghĩa là “cực đoan, vượt trội”.
Ban đầu, ultras là phản ứng với sự thương mại hóa bóng đá — các CĐV truyền thống cảm thấy bóng đá đang rời xa gốc rễ bình dân. Họ muốn giành lại “linh hồn” của CLB bằng cách trở nên có tổ chức và biểu đạt hơn.
Các nhóm ultras nổi tiếng
Curva Nord — Inter Milan
Khu vực phía Bắc của San Siro là lãnh thổ của Curva Nord Milano. Đây là một trong những nhóm ultras có tổ chức và lâu đời nhất Ý, nổi tiếng với các choreography khổng lồ trong các trận derby.
Curva Sud — AC Milan
Đối trọng với Curva Nord là Curva Sud của Milan. Nhóm này cũng có truyền thống lâu đời và nổi tiếng với sự trung thành tuyệt đối với CLB.
Curva A và Curva B — Napoli
CĐV Napoli có lẽ là nhóm ultras nổi tiếng nhất châu Âu về mức độ đam mê. Với người Neapolitan, CLB là một phần của bản sắc thành phố. Các màn trình diễn tại sân Diego Maradona được coi là đỉnh cao của văn hóa ultras.
Các nhóm khác
Juventus có “Drughi”, AS Roma có “Curva Sud Roma”, Lazio có “Irriducibili”, Fiorentina có “Collettivo Autonomo Viola” — mỗi nhóm có bản sắc và truyền thống riêng.
Choreography (Tifo)
Một trong những đóng góp lớn nhất của ultras Ý cho văn hóa bóng đá toàn cầu là “tifo” — các màn trình diễn khán đài quy mô lớn. Tifo có thể bao gồm:
- Banner khổng lồ phủ kín toàn bộ khu khán đài
- Các tấm bìa màu được phối hợp tạo hình ảnh 2D, thậm chí 3D
- Pháo sáng và khói màu
- Cờ quạt đồng loạt
Các màn tifo của ultras Ý đã trở thành mẫu mực cho CĐV toàn thế giới — từ Dortmund ở Đức tới Celtic ở Scotland, River Plate ở Argentina, tất cả đều học hỏi từ phong cách Ý.
Mặt tối của ultras
Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng phong trào ultras cũng có mặt tối:
- Bạo lực giữa các nhóm CĐV đối địch — đặc biệt thập niên 80–90 đã có nhiều vụ thương vong
- Một số nhóm bị cáo buộc liên quan tới tư tưởng cực đoan chính trị
- Kỳ thị chủng tộc trong một số trường hợp — vấn đề mà bóng đá Ý đang phải đối mặt
- Can thiệp vào quyết định của CLB, đôi khi tạo áp lực lên cầu thủ
Chính phủ Ý đã áp dụng nhiều biện pháp chống lại các nhóm ultras cực đoan, bao gồm cấm vào sân (DASPO), camera giám sát, vân vân.
Ảnh hưởng tới bóng đá hiện đại
Mặc dù có mặt tối, phong trào ultras vẫn là nguồn cảm hứng quan trọng cho văn hóa CĐV bóng đá toàn cầu. Các ý tưởng của ultras Ý đã ảnh hưởng tới:
- Văn hóa CĐV Đức (Yellow Wall của Dortmund)
- Văn hóa CĐV Scotland (Green Brigade của Celtic)
- Văn hóa CĐV Nam Mỹ (barras bravas)
- Và ngay cả các nhóm CĐV châu Á, bao gồm Việt Nam (Red Mission, Juventini Vietnam…)
Kết luận
Ultras là một phần không thể thiếu của Calcio. Với những mặt sáng và tối của mình, các nhóm này đã định hình bóng đá Ý và ảnh hưởng tới văn hóa CĐV toàn thế giới. Khi bạn xem một trận Serie A trên TV, hãy để ý khu curva — đó là nơi “bóng đá thật” diễn ra, nơi đam mê được biến thành nghệ thuật khán đài.